Dzieci z Twórczego Myślenia w Forcie Swoszowice – żywa lekcja historii

Dzieci uczestniczące w Treningu Twórczego Myślenia odwiedziły Fort pancerny 51 ½ Swoszowice (Wróblowice) – jeden z fortów Twierdzy Kraków. Powstał w latach 1897–1898. Posiadał cztery wieże pancerne. Fort został rozbudowany w 1902 roku. Po 1940 r. zezłomowano jego wieże pancerne. Jest dobrze zachowany a wewnątrz znajduje się Muzeum Spraw Wojskowych. Mottem muzeum jest łacińska sentencja:
SI BELLUM OMITTIMUS, NUNQUAM PACE FRUEMUR
Słowa te przetłumaczyć można na język polski jako:
„Gdy zapomnimy o wojnie nigdy nie będziemy się cieszyć pokojem”
Celem powstania muzeum jest pokazanie i utrwalenie pamięci o żołnierzach-Polakach walczących w obcych mundurach, kiedy Polski nie było na mapach świata. W forcie można poczuć atmosferę tamtych dni: wziąć do ręki karabin, założyć na głowę hełm wojskowy, czy odbyć marsz ćwiczebny z plecakiem. Spotkaliśmy grupę zachwyconych skautów, którzy nocowali w forcie.
                                                                                                                                            Budowa Twierdzy Kraków zaczęła się w 1850 roku na rozkaz cesarza Franciszka Józefa. Prace ruszyły niemal natychmiast po zajęciu Krakowa przez Habsburgów. Pośpiech był tu konieczny – miasto było ważnym punktem strategiczno-militarnym, oddalonym zaledwie na kilka kilometrów od terenu wrogiej Rosji. Twierdza miała także blokować bezpośrednią drogę do Wiednia.
Bazą habsburskiej twierdzy stały się mury wokół Wolnego Miasta i Podgórza. Prace postępowały szybko, choć budowniczowie musieli zmagać się z różnorodnymi przeszkodami. Osunięcie i zawalenie drewnianego Bastionu VI zostało nawet upamiętnione okolicznościową piosenką: „Nie trzeba Moskali, bo się samo zawali. Przybądźcie Francuzy, zobaczcie gruzy”.
W ostatnich dekadach XIX wieku wokół Krakowa wzniesiono zewnętrzny pierścień dzieł obronnych z fortami artyleryjskimi, oddalony od centrum miasta. Budowa była odpowiedzią na militarny postęp technologiczny. Nowoczesne pociski osiągały coraz większy zasięg, dlatego centralne forty straciły na wartości.
Twierdza Kraków nabrała pełnego znaczenia bojowego w okresie I wojny światowej. Bitwy stoczone w okolicach fortów przyczyniły się do powstrzymania ofensywy armii rosyjskiej na Śląsk. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę forty stały się bazą dla odrodzonego narodowego wojska.
Kolejne 20 lat to modernizacja i adaptacja zabudowań. Działania zostały przerwane przez wybuch II wojny światowej, a forty stały się areną walk niemiecko-radzieckich i polskich sił obronnych. W czasie wojny i PRL zniszczono kilkanaście fortów, a wiele z nich popadło w ruinę.
Niektóre z fortów przeszły w ręce prywatnych właścicieli i służą do dzisiaj. Fort 38 „skała” przekształcono w obserwatorium astronomiczne UJ. W forcie „Olszanica” i „Grębałów” znajdują się stadniny jeździeckie. Salwatorski fort „Kościuszko” jest siedzibą radia RMF FM, natomiast w dawnym Forcie III Kleparz mieści się popularny klub muzyczny. Obecnie trwają pracę nad renowacją fortu „Tonie”: w przyszłości będzie to główna siedziba muzeum Twierdzy Kraków.
Krakowskie dzieła obronne to gratka dla miłośników historii i eksploracji zapomnianych miejsc. Turystyczny Szlak Twierdzy Kraków obejmuje 100 obiektów militarnych na terenie miasta i jego okolic.
Turyści poruszają się żółto-czarno-żółtym szlakiem. Kolorystyka ta nie jest dziełem przypadku: czerń i żółć to barwy dynastii Habsburgów.
Comments are closed.